مديريت زنجيره تأمين تجارت الکترونيک
مقدمه
در دهه هاي 60 و 70 ميلادي، سازمانها جهت افزايش توان رقابتي خود تلاش مي کردند تا با استانداردسازي و بهبود فرآيندهاي داخلي خود، محصولي با کيفيت تر و هزينه کمنر توليد کنند. در آن زمان تفکر غالب اين بود که مهندسي و طراحي قوي و نيز عمليات توليد منسجم و هماهنگ، پيش نياز دستيابي به خواسته هاي بازار و در نتيجه کسب مهم بازار بيشتري ميباشد. لذا سازمانها تلاش خود را بر افزايش کارايي معطوف مي کردند.
در دهه 80 ميلادي، با افزايش تنوع در الگوهاي مورد انتظار مشتريان، سازمانها به طور فزاينده هاي به افزايش انعطاف پذيري در خطوط توليد و توسعه محصولات جديد براي ارضاي نيازهاي مشتريان علاقه مند شدند.
در دهه 90 ميلادي، به همراه بهبود در فرآيندهاي توليد و بکارگيري الگوهاي مهندسي مجدد، مديران بسياري از صنايع دريافتند که براي ادامه حضور در بازار تنها بهبود فرآيندهاي داخلي و انعطاف پذيري در توانايي هاي شرکت کافي نيست، بلکه تأمين کنندگان قطعات و مواد نيز بايد موادي با بهترين کيفيت و کمترين هزينه توليد کنند و توزيع کنندگان محصولات نيز با سياستهاي توسعه بازار توليد کننده داشته باشند. با چنين نگرشي رويکردهاي زنجيره تأمين و مديريت آنپا به عرصه وجود نهاد. از طرف ديگر با توسعه سريع تکنولوژي اطلاعات در سالهاي اخير و کاربرد وسيع آن در مديريت زنجيره تأمين بسياري از فعاليتهاي اساسي مديريت زنجيره با روش هاي جديد در حال انجام است.
تعريف مديريت زنجيره تأمين[1] (SCM)
زنجيره تأمين زنجيره اي است که همه فعاليتهاي مرتبط با جريان کالا و تبديل مواد، از مرحله تهيه ماده اوليه تا مرحله تحويل کالاي نهايي به مصرف کننده را شامل مي شود. در ارتباط با جريان کالا دو جريان ديگر که يکي جريان اطلاعات و ديگري جريان منابع مالي و اعتبارات ميباشد نيز حضور دارد.
مديريت زنجيره تأمين عبارتست از فرآيند يکپارچه سازي فعاليتهاي زنجيره تأمين و نيز جريانهاي اطلاعاتي مرتبط با آن، از طريق بهبود روابط در زنجيره، جهت دستيابي به مزيت رقابتي قابل اتکا و بلند مدت.
تجارت الکترونيک[2]
تجارت الکترونيک، به مفهوم کلي بکارگيري تکنولوژي هاي جديد براي برقراري ارتباطات
زنجيره اي بين سازندگان، فروشندگان، عرضه کنندگان و به طور کلي ارائه دهندگان کالا و خدمات از يک سو و خريدار، مصرف کننده و يا بطور کلي مشتري از سوي ديگر، به منظور اتخاذ تصميمهاي بهتر، بهينه سازي کالا و خدمات، کاهش هزينه ها و گشودن کانال هاي جديد ميباشد.
E-Commerce به هر شکلي از نقل و انتقالات در تجارت اطلاق مي شود که در آن طرفين بيشتر از طريق الکترونيکي تا از طريق نقل و انتقالات فيزيکي با ارتباط مستقيم فيزيکي در تماس هستند.
همانطور که از تعاريف بدست مي آيد E-business يک سطح بالاتر از E-Commerce است يا به عبارتي E-Commerce يک جزء بنيادي از E-business به حساب مي آيد.
انواع مختلف تجارت الکترونيکي
با توجه به اينکه تجارت الکترونيکي يک تکنيک براي مبادله اطلاعات تجاري از طريق اينترنت ميباشد مي تواند از طريق هر يک از حالات زير انجام پذيرد.
1- بنگاه با بنگاه (B2B)[3] : در اين حالت دو يا چند شرکت به معامله و ارتباط با يکديگر مبادرت مي کنند.
2- بنگاه با مشتري (B2C)[4] : در اين حالت شرکت با مشتريان نهايي ارتباط ايجاد مي کند.
3- بنگاه با کارکنان (B2E)[5] : در اين حالت سازمان با کارکنانش ارتباط و همکاري ايجاد مي کند.
4- دولت با بنگاه (G2B)[6] : در اين حالت دولت از طريق شبکه هاي الکترونيکي با شرکت ها ارتباط برقرار مي کند.
اما به طور کلي در محيط تجارت الکترونيکي عمدتاً از دو عبارت B2B و B2C به منظور بيان مدل تجاري يک سازمان استفاده مي شود.
کاربرد تجاري الکترونيک در مديريت زنجيره تأمين
کاربردهاي تجارت الکترونيکي با انتقال الکترونيکي وجوه (EFT) آغاز شد. در ابتدا اين کاربري ها محدود به شرکت هاي بزرگ بود. سپس با استفاده از مبادله الکترونيکي داده ها (EDI) کاربرد آن افزايش يافت و به ساير انواع مبادله نيز گسترش پيدا کرد. در ابتداي دهه 1990 با تجاري شدن کاربري هاي اينترنت و ورود صفحات وب، کاربردهاي EC به شدت افزايش و وسعت يافت. کاربري هاي تجارت الکترونيک به چهار گروه بزرگ در زمينه هاي افراد، مسايل عمومي و دولتي، بازاريابي و تبليغات و نيز زنجيره تأمين تقسيم مي شود.
تجارت الکترونيک در مديريت زنجيره تأمين، تعاملات بين عناصر زنجيره تأمين را پوشش داده و علاوه بر تحت پوشش قرار دادن فرآيندهاي خريد و فروش بين اين عناصر، موارد ذيل را
در بر ميگيرد.
1- تعاملات فروشندگان- تأمين کنندگان:
تجارت الکترونيکي در مفهوم گسترده تر خود تنها شامل خريد و فروش نمي شود بلکه ارائه خدمات به مشتريان، همکاري و مشارکت بين شرکتهاي همکار و تعاملات افراد را از طريق شبکه هاي الکترونيکي در بر مي گيرد. به عنوان مثال فروشگاههاي بزرگي همچون وال مابرت با تأمين کنندگان عمده کالاي خود، در زمينه برنامه ريزي و کنترل موجودي و نيز پيش بيني تقاضاي بازار همکاري مي کنند.
2- تعاملات طراحي محصول: کليه گروههايي که درگير طراحي محصول بخصوصي هستند، اطلاعات خود را به شراکت گذارده و از ابزارهاي خاصي استفاده مي کنند. به عنوان مثال طراحان مختلف در مکانهاي مختلف به طور همزمان بر روي يک نقشه که در صفحه رايانه همگي موجود است کار مي کنند. به اين ترتيب تأمين کنندگان مي توانند به طرحهاي مورد نظر مشتريان، بطور مستقيم دسترسي داشته باشند. اطلاعات مربوط به طراحي هاي مختلف همچون اطلاعات مالي، BOM محصول و ... نيز به طور مشترک و با همکاري گروههاي طراح، توليد به روز مي شوند.
3- ساخت و توليد مشترک: توليد کنندگان، ساخت قطعات و عمليات هاي زير مونتاژ را به
تأمين کنندگان واگذار کرده و از طريق ارتباط رايانه هاي مشکلات مربوط به هماهنگي، جريان کار و ارتباطات را حل مي کنند. فرآيند منبع يابي نيز مي تواند با استفاده از همين ارتباط رايانه اي انجام شود. برخي از فعاليتهايي که نياز به هماهنگي دارند، از اين قرار است:
- برنامه ريزي و زمان بندي توليد، مديريت ظرفيت، پيش بيني تقاضا، برنامه ريزي موجود
و ... - طراحي: زينه هاي مکانيکي، تست و .. و نيز ايجاد تغييرات در طراحي محصول
- اطلاعات محصول جديد: اعتبار سنجي طراحي، نمونه سازي، اعتبار سنجي محصول و
تست آن - مديريت سفارشات: اخذ سفارش و طبقه بندي آن، برنامه ريزي تا تاريخ تحويل و ...
- خريد و تدارکات: تعيين فروشندگان مواد، برگزاري مناقصه، انتخاب تأمين کننده،
منبع يابي استراتژيک
مهمترين منافع تجارت الکترونيکي عبارتند از هموارسازي مديريت زنجيره تأمين، کاهش موجودي زنجيره، کاهش هزينه هاي عملياتي، افزايش رضايت مشتريان و بهبود امتياز رقابتي زنجيره.
با بکارگيري تکنولوژي اطلاعات در مديريت زنجيره تأمين مي توان ساختار جديدي براي زنجيره تأمين متصور شد.
همچنين بسياري از فرآيندهاي موجود (مثل فرآيند اخذ و انجام سفارش) در اين زنجيره نياز به بازنگري حذف و روکراسي و مکانيزه کردن زنجيره خواهد داشت.
يکي ديگر از ابزارهايي که تجارت الکترونيک در زمينه مديريت اطلاعات به عنوان بخشي از مديريت زنجيره تأمين ارائه مي کند، سيستم هاي برنامه ريزي پيشرفته (APS) مي باشد.
APS ها برنامه هاي نرم افزاري هستند که از داده هاي سيستم هاي ديگر که سازمانها جهت نشان دادن وضعيت توليد و موجودي خود بکار مي برند استفاده مي کنند و تلاش مي کنند تا بهترين مجموعه اقدام را براي سازمان، شناسايي و ارائه کنند. با بکارگيري APS در زنجيره تأمين مي توان به برنامه ريزي هماهنگ و جامع در زمينه هاي توليد و موجودي پرداخت. بگونه اي که اطلاعات مربوط به وضعيت توليد موجودي کليه شرکا در اختيار برنامه قرار داده شود و با در نظر گرفتن کليه مسائل بهترين برنامه تهيه مي شود. هدف APS ، کاهش زمان انتظار سفارش و کاهش سطح موجودي، به همراه افزايش ظرفيت مفيد و هماهنگي مي باشد. لذا سيستم APS بايد به تمام اطلاعات سودمند دسترسي داشته باشد تا قادر به انجام چنين کاري شود. يک APS مي تواند هماهنگي و يکپارچگي زنجيره تأمين را تسهيل کند و مي تواند اطلاعات مربوط به ظرفيت تأمين کنندگان و نيز ساير محدوديت ها را بکار گرفته و در تصميم سازي دخالت دهد. همچنين اطلاعات مربوط به سيستم حمل و نقل در زنجيره را بکار خواهد بست تا تضمين کند که برنامه توزيع و تحويل به هم نمي خورد. APS همچنين محدوديت هاي ظرفيت و اهداف مالي را در فرآيندهاي برنامه ريزي دخالت مي دهد.
بطور کلي منافع تجارت الکترونيک را مي توان در جدول شماره 1 مشاهده نمود.
|
منافع براي مصرف کننده |
فرصت ها براي عرضه کننده |
|
انتخاب جهاني |
حضور جهاني |
|
کيفيت خدمات |
رقابت پيشرفته |
|
محصولات و خدمات انحصاري شده |
مخاطبان بيشتر |
|
پاسخگويي سريع به نيازها |
زنجيره عرضه کوتاه مي شود |
|
کاهش قيمت محصولات و خدمات |
صرفه جويي در هزينه ها |
از نگاه برخي ديگر منافع تجارت الکترونيک عبارتند از:
- افزايش رقابت
- سهولت ارتباطات
- افزايش روش
- کاهش هزينه ها (حداقل 10%)
فوايدي که در بالا ذکر شد. عمدتاً به عرضه کنندگان و به فروشندگاه باز مي گردند و ليکن ميتوان فوايدي را نيز براي مشتريان ذکر نمود، که ذيلاً به برخي از آنها اشاره مي شود.
- افزايش قابل توجه اطلاعات
- از بين بردن مرزهاي زماني، مکاني، بازتابي و غيره
- خريد آسان
- فروش رقابتي
- تعديل قدرت بين فروشنده و خريدار جهت تقويت قدرت مشتري
1) Frededall-Hill, Basis of Supply Chain Management, The St.lucie Press/
2)
3) Hand Field, R.b., Nichols, E.L., Introduction to Supply Chain management, Prentice Hall, 1999.
